Ethiek en esthetiek, dialoog met Albert de Wilde, per mail
Ethiek en esthetiek, dialoog met Albert de Wilde, per mail
21 April 2008, aan Albert:
Er is in onze tijd een bepaald élan niet meer aanwezig, een soort van stoutmoedigheid. We moeten alsmaar denken over het leven zonder dat, en vluchten misschien daardoor teveel in de theorie. Ik denk dat het élan in de kunst verder ging dan in de theorie. Als je Levinas vergelijkt met Asger Jorn dan is de laatste springlevend, en Levinas: uiterst radicaal - maar hij herhaalt toch gewoon de boeren-mentaliteit van Heidegger, We zijn geen boer meer, dat is het punt, Min grootmoeder vluchtte al naar de stad in 1930. Kan de filosofie daarin niet meegaan??
_________________________
aan Fons
De vraag is gerechtvaardigd; is de stad het antwoord?? En is de stad niet zelf de illustratie van de vlucht.
We hadden het gisteren over de stad en over het kiezen in de stad, en je had gelijk het is moeilijk kiezen in de stad om dat er zo veel te kiezen is en omdat je ook steeds weer moet kiezen. Maar het is toch een ander soort kiezen, esthetiek; het is een soort kiezen uit oma's koekjes trommel. Het kiezen wat met ethiek te maken is meer het kiezen van richting en daar in verder gaan, en de boer hij ploegde voort.
slaap lekker
Albert
__________________________
aan Albert,
Het kiezen in de stad is puur overleven, mentaal. Er is geen vanzelfsprekendheid in de overlevering. Er is geen stabiele structuur van het dorpshuis, de kroeg en de vaste buren. Je moet je weg maken,je kring, je contacten en je definities van de stad, anders wordt je gek.
In het dorp kan je meegaan met de levensdeining die er al is. Zeker als je er bent geboren en getogen. Natuurlijk is de speelruimte wel veel kleiner, je moet meedoen in de structuur, anders lig je er eerder uit. Een ander overleven dus, welicht meer op oude codes.
Het is voor mij ongerijmd dat het dorp de plek van de ethiek zou zijn en de stad de plek van de esthetiek. Zou ook wel erg toevallig zijn. en bovendien een somber wereldbeeld, want de stad groeit overal aan.
Je kan je afvragen waar de ethiek van de Verlichting zich met name vanuit ontwikkelde. ik denk niet vanuit de dorpen. Wel misschien gedeeltelijk vanuit een moraal en de codes van de dorpen van vroeger. Zoals bijvoorbeeld anarchisme ook zijn sterk agrarische wortels heeft.
Koektrommeltjes klinkt flink, maar werk dat eens verder uit. Ik voel me natuurlijk aangesproken, dat begrijp je; ik ben een hartstochtelijk stadsdier.
slaap lekker,
fons
_____________________________
Aan Fons,
Ja, misschien ben ik zelf meer een boer!!
Maar ik denk dat het allemaal tot een beweging behoort, een soort golfslag, waarbij de stad en het dorp beide illustraties zijn van de verschillen. Het gaat er ook niet om of het ene of het andere goed is, meer om ze te zien en te onderkennen welke betekenis ze kunnen hebben in een verdere ontwikkeling. Want dat de stad overal aan groeit is niet iets wat ons overkomt, maar een duidelijke keus vanuit hoe wij nu met elkaar leven, voornamelijk als economische wezens. Wij zijn voornamelijk consumenten.
Waar ik wel benieuwd naar ben wat dan de ethiek van de stad is? Ik bedoel, natuurlijk is er ethiek in de stad, maar niet één, ook daar moet/kun je weer in kiezen. Het beleven van de stad als overleven is is een subjectief gegeven, zo kun je het dorp ook beleven. Van belang is misschien meer waarom de verschillen ons zo aantrekken en afstoten en waarom we die beweging nodig hebben.
groetjes,
albert
__________________________
Aan Albert
Zo wordt het inderdaad productiever en interessanter voor ons. Ik neem even de tijd op deze mail.
Vindt je het goed als ik de discussie op mijn blog zet, op www.heijnsbroek.nl? Kunnen anderen zich invoegen. Kan dan ook Herman hierop attenderen.
Ik zou graag het verband met het maken van kunst erin willen krijgen/brengen. Ik zal daarover ook denken.
fijne dag,
Fons
___________________________
Aan Albert,
Dan wordt het inderdaad vruchtbaarder als we het hebben over de stad en het land in ons, zoals we gisteren bij het bier tegen mekaar zeiden. Dat we bijv de seizoenen door ons heen voelen gaan, ook als stadsmens.
Ik moet denken aan een boekje van Charles Vergeer, daar beschrijft ie in hoe het allervroegste christendom zich verspreidde over KleinAzië en Griekenland: over het land dus. En dat het met name Paulus was die het omzette naar de stad, Rome, om het aldaar toegankelijk te maken. Veel passages uit het Niewwe Testament schijnen daarop uitgewerkt te zijn o.a. de figuur van de Romeinse officier aan het kruis en ook de verwoesting van de tempel (de geheime Joodse attibuten van het Heilige der Heilige, werden in Rome in een triomftocht meegerdragen door de straten zoals bij elke overwinning. En misschien wel de Kruisiging zelf werd daar benadrukt als bekend gegeven.
Ik bedoel, het kan zijn dat in het verleden vaker in de overgang van land naar stad allerlei ethiek werd omgezet in 'stadse' termen. In de Chinese film over het Chinese pretpark The World, was het ook schitterend te zien dat allerlei verantwoordelijheidsgevoel vanuit de dorpen door de werkers in The World en in de stad Peking werd voortgezet, maar niet voldeed natuurlijk omdat de situatie daar zo anders was. Iemand vergokte zijn geld en zat zo vast die ie zich van kant maakte. Zijn dorpsgenoten voelden zich diepschuldig en maakten elkaar verwijten dat niemand het gemerkt had.
Waarschijnlijk is het toch zo dat door het stadsleven het individualisme is ontstaan en daarmee het inernaliseren van de normen? Mijn grootmoeder kwam van Goeree Overflakkee en trok naar Rotterdam waar mijn moeder is groot geworden. ze waren zeer godsdienstig, katholiek natuurlijk en sloten zich in het grote heidense Rotterdam in dat geloof op. Nu heeft mijn moeder nog eenzelfde sterk godsdienstig gevoel, maar ongelofelijk los en open. Het is intern geworden, ze heeft haar directe contact met God, waar geen priester meer tussen komt. en haar taak waarom ze hier op de wereld is, daar komt niemand tussen.
Misschien is dat de ethiek van de stad wel, dat, omdat je daar voortdurend moet kiezen, je bijna gedwongen bent om te internaliseren. Daar kan je natuurlijk ook weer gemakkelijk aan ontsnappen: het extreme structuralisme doet dat, die komt weer terecht in een zelf geschapen woud van ethische mogelijkheden. en wellicht ook New Age, als half stadse ethiek en semi-religie. Er is geen bodem meer in die soorten van denken.
Het is daarin werkelijk ongelofelijk waardevol dat we Levinas zijn denken ( en dat van Heidegger daaronder) zijn tegengekomen. Daar kunnen we jaren mee voort, om het naar onze eigen kunsten maken voort te zetten. Ik merk wel dat hij ook gemakkelijk geannexeerd kan worden door cultuurpessimisten die hun hoge lat hebben gelegd ( eigenlijk dus hun zwaard) en dat veroordelen van veel cultuur makkelijk illustreren via Levinas. Maar goed, ook dat is leerzaam. Zijn tekst: De werkelijkheid en haar schaduw van Levinas is een prachttekst hierin. Ik zal het opzoeken voor je en bestellen.
Fons